Gıda etiketinde bulunması zorunlu bilgiler, Türkiye’de Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği çerçevesinde belirlenmiştir. Piyasaya arz edilen her hazır ambalajlı gıdanın etiketi; tüketiciyi doğru bilgilendirmek, yanıltıcı sunumları engellemek ve gıda güvenliğini güvence altına almak amacıyla bu zorunlu unsurları eksiksiz taşımak zorundadır. Mevzuata aykırı ya da eksik etiketleme, gıda işletmecileri için ciddi idari ve ticari sonuçlar doğurabilmektedir.
Yasal Dayanak: Hangi Mevzuat Geçerlidir?
Türkiye’de gıda etiketlemesine ilişkin yasal çerçeve, başta 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu olmak üzere çeşitli ikincil mevzuat düzenlemeleriyle belirlenmiştir. Bu kanun, gıdanın üretiminden piyasaya arzına kadar tüm aşamaları kapsayarak etiketleme konusunda genel ilkeleri ortaya koymaktadır. Kanun uyarınca; gıdanın şekli, görünümü, ambalajı, kullanılan ambalaj malzemesi, tasarlanma ve sergilenme biçimi ile her türlü yazılı ve görsel iletişim yoluyla sunulan bilgilerin tüketiciyi yanıltıcı nitelikte olması yasaklanmıştır.
Etiketlemeye ilişkin en detaylı düzenleme ise Türk Gıda Kodeksi Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği ile yapılmıştır. Bu yönetmelikte en son değişiklik, 06.04.2024 tarihli ve 32512 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Gıda işletmecileri bu yönetmelik hükümlerine ilişkin olarak hazırlanan kılavuzlarda yer alan hükümlere de uymak zorundadır.
Gıda işletmecileri yönetmelik ile yapılan değişikliklere 31.12.2026 tarihine kadar uyum sağlamak durumundadır; bu tarihten sonra değişikliklere uygun olmayan gıdalar piyasada bulunamaz. Güncel mevzuatı ve bu tarihe ilişkin geçiş süreci ayrıntılarını resmi kaynaklardan teyit etmeniz önerilir.
Zorunlu Etiket Unsurları
Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği, hazır ambalajlı gıdalarda bulunması gereken temel unsurları düzenlemektedir. Aşağıda bu unsurların her biri açıklanmıştır.
Gıdanın Adı
Ürünün ticari adı değil, gıdanın yasal veya genel kabul görmüş adı etikette yer almalıdır. Yönetmelikte tanımlanan gıdanın adı, net miktarı ve hacmen %1,2’den fazla alkol içeren içeceklerde hacmen gerçek alkol derecesi, tüketicinin ilk bakışta rahatlıkla görebileceği temel görüş alanında yer almalıdır. Etiket üzerindeki marka, gıdanın adı, ifade, terim ve görseller; gıdanın özellikle doğası, kimliği, özellikleri, bileşimi, miktarı, dayanıklılığı, menşe ülkesi ve üretim metodu açısından başka bir ürün grubunu çağrıştırmamalıdır.
İçindekiler Listesi ve Alerjenler
Ürünün içerdiği tüm bileşenler, ağırlıkça azalan sırayla içindekiler listesinde belirtilmek zorundadır. Alerjen maddeler ise listede diğer bileşenlerden ayırt edici biçimde (örneğin farklı punto, stil veya arka plan rengiyle) vurgulanmalıdır. Gıdanın adı, alerji veya intoleransa yol açan madde veya ürüne açıkça atıfta bulunuyorsa ilgili madde veya ürünü etikette ayrıca belirtmek zorunlu değildir. Alerjen beyanının kapsamı ve doğru uygulaması için Alerjen Beyanı: Etikette Zorunlu Alerjen Bildirimi rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Net Miktar
Net miktar; katı ve yarı katı gıdalarda net ağırlık, sıvı gıdalarda ise net hacim cinsinden belirtilir. Bu bilginin de temel görüş alanında yer alması zorunludur. Hazır ambalajlı ürünlerin nominal dolum miktarlarına ilişkin özel kurallar ayrı mevzuatla düzenlenmiştir; güncel limitleri ilgili yönetmelikten teyit ediniz.
Son Tüketim Tarihi veya Tavsiye Edilen Son Tüketim Tarihi
Çabuk bozulabilen gıdalarda “Son Tüketim Tarihi” (STT), bozulmadan uzun süre muhafaza edilebilen gıdalarda ise “Tavsiye Edilen Son Tüketim Tarihi” (TETT) kullanılır. Gıdanın adı, STT/TETT, özel muhafaza ve/veya kullanım koşulları ile gıda işletmecisinin adı veya ticari unvanı ve adres bilgisinin, parti/seri numarasının hazır ambalajlı gıdalarda ambalajın üstünde yer alması gerekmektedir.
Gıda İşletmecisinin Adı, Ticari Unvanı ve Adresi
Gıdayı kendi adı veya ticari unvanı altında pazarlayan gıda işletmecisi, gıdanın etiketlenmesinden sorumludur. İthal edilen gıdanın etiketlenmesinden ise ithalatçı sorumludur. İthal gıda ürünlerinin etiketlerinde gıda işletmecisi olarak ithalatçı firmanın unvanı ve adresinin yer alması yeterli olup bir kayıt/onay numarası yazılması zorunlu değildir. İthal ürünlerde Türkçe etiket yükümlülükleri hakkında ayrıntılı bilgi için İthal Gıdada Etiketleme ve Türkçe Etiket Zorunluluğu rehberimize başvurabilirsiniz.
Menşe veya Çıkış Yeri Bildirimi
Menşe veya çıkış yeri bilgisinin belirtilmesi; ürünün gerçek niteliği veya bileşimi hakkında tüketicide yanıltıcı bir izlenim oluşabilecekse zorunludur. Etiket üzerinde yer alan gıda işletmecisinin adı, ticaret unvanı veya adresi, bu kapsamda menşe ülke bildirimi olarak değerlendirilmez.
Kullanım Talimatı ve Özel Muhafaza Koşulları
Ürünün doğru hazırlanması veya kullanılabilmesi için tüketicinin bilgiye ihtiyaç duyduğu durumlarda kullanım talimatı zorunludur. Kullanım talimatı verilirken “kullanım bilgisi”, “hazırlama talimatı”, “hazırlama bilgisi”, “tüketim talimatı” ve benzeri başlıklar kullanılabilir. Ürünün bozulmadan korunması için gerekli özel sıcaklık, nem vb. muhafaza koşulları da etiket üzerinde yer almalıdır.
Beslenme Bildirimi
Zorunlu beslenme bildirimi; enerji değeri ile yağ, doymuş yağ, karbonhidrat, şekerler, protein ve tuz miktarlarından oluşur. Tuz içeriğinin sadece gıdanın doğasında bulunan sodyumdan kaynaklandığı durumlarda bu duruma ilişkin bir ifade beslenme bildirimine çok yakın bir yerde yer alabilir. Beslenme bildiriminin belirli ürün kategorileri için istisnaları bulunmakta olup güncel mevzuattan teyit edilmelidir.
Zorunlu Bilgilerin Sunumuna İlişkin Kurallar
Gıda hakkında zorunlu bilgilendirme; kolayca görülebilecek, açıkça okunabilecek ve silinmeyecek şekilde dikkat çekici bir yerde yapılır. Verilen bilgiler, diğer yazılı veya resimsel unsurlar vasıtasıyla herhangi bir şekilde gizlenemez, kapatılamaz, bölünemez veya kesilemez; bu bilgilere ilişkin yazılar ile zemin arasında belirgin bir kontrast olması sağlanır.
Bu bilgiler ambalaj üzerinde veya ambalaja yapıştırılmış bir etiket üzerinde bulunduğunda, açıkça okunabilir olması sağlanacak şekilde Ek-3’te yer alan x-yüksekliğinin en az 1,2 mm olduğu punto büyüklüğündeki karakterler kullanılarak yazılır. En geniş yüzeyi 80 cm²’den daha küçük olan ambalajlarda veya kaplarda, bu x-yüksekliği en az 0,9 mm olarak uygulanır.
Zorunlu bilgiler Türkçe olarak verilir; bu bilgiler Türkçe’ye ilave olarak diğer ülkelerin resmi dillerinde de verilebilir.
Dil, Sorumluluk ve Küçük Ambalaj İstisnaları
Zorunlu etiket bilgilerinin bu yönetmelik hükümlerine uygun olarak gıdalarda bulunması ve kolayca erişilebilir olması sağlanır; hazır ambalajlı gıdalarda bu bilgiler doğrudan ambalajın üzerinde veya ambalaja yapıştırılmış bir etiket üzerinde bulunur.
Silinmeyecek şekilde işaretlenmiş olan ve bu nedenle herhangi bir etiket taşımayan tekrar kullanılabilen cam şişelerde, yalnızca belirli zorunlu bilgilerin (gıdanın adı, net miktar, tarih, özel koşullar ve parti numarası gibi) verilmesi zorunludur. En geniş yüzeyi 10 cm²’den daha küçük olan ambalajlarda veya kaplarda ise sınırlı zorunlu bilgilerin ambalaj veya etiket üzerinde verilmesi yeterlidir.
Gıdanın etiketlenmesinden sorumlu olan gıda işletmecisi, zorunlu etiket bilgilerinin gıdada bulunmasını ve doğruluğunu sağlar. Mevzuata aykırı etiketleme uygulamalarının doğurabileceği yaptırımlar hakkında Mevzuata Aykırılıkta Uygulanan Yaptırımlar ve İtiraz Yolları rehberimize bakabilirsiniz.
Zorunlu Etiket Unsurları: Karşılaştırma Tablosu
| Zorunlu Bilgi | Temel Görüş Alanında mı? | Küçük Ambalajda (<10 cm²) Zorunlu mu? | Açıklama |
|---|---|---|---|
| Gıdanın adı | Evet | Evet | Yasal veya genel kabul görmüş ad kullanılır |
| İçindekiler listesi | Hayır | Hayır (başka yöntemle sunulabilir) | Ağırlıkça azalan sırayla |
| Alerjen bildirimi | Hayır | Hayır (ayrıca sunulabilir) | Listede vurgulanarak belirtilir |
| Net miktar | Evet | Evet | Ağırlık veya hacim cinsinden |
| Son tüketim / TETT tarihi | Hayır | Evet | Ürün türüne göre STT veya TETT seçilir |
| Üretici/ithalatçı bilgisi | Hayır | Evet | Ad, unvan ve adres zorunludur |
| Parti/seri numarası | Hayır | Evet | İzlenebilirlik için zorunludur |
| Özel muhafaza koşulları | Hayır | Evet | Gerektiğinde belirtilir |
| Beslenme bildirimi | Hayır | Hayır | Hazır ambalajlı gıdalarda zorunlu; belirli istisnalar var |
| Alkol derecesi | Evet (alkollü içeceklerde) | — | Hacmen %1,2 üzeri alkollü içeceklerde zorunludur |
Not: Tablodaki bilgiler Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği’nin genel çerçevesini yansıtmaktadır. Belirli ürün kategorileri (bebek formülleri, takviye edici gıdalar, alkollü içecekler vb.) için ek ve farklı kurallar uygulanabilir. Güncel mevzuatı ve olası değişiklikleri Tarım ve Orman Bakanlığı’nın resmi yayınlarından teyit ediniz.
Toplu Tüketim Yerleri ve Ambalajsız Satışta Etiketleme
Hazır ambalajlı olmayan gıdalar ile toplu tüketim yerlerine yönelik ürünlerde etiketleme yükümlülükleri farklılaşmaktadır. Gıdaların toplu tüketim yerlerine ya da son tüketiciye arz edilmeden önceki bir aşamada piyasaya sunulması sırasında gıdanın adı, STT/TETT, özel muhafaza ve/veya kullanım koşulları ile gıda işletmecisinin adı veya ticari unvanı ve adres bilgisi ambalaj üzerinde bulunmalı; diğer bilgiler ise eşlik eden ticari belgelerde yer almalıdır.
Tüketicinin talebi halinde satış noktası tüm bilgileri sunmak zorunda olduğundan tüm zorunlu bilgileri üreticiden almakla yükümlüdür. Toplu tüketim yerlerinin beslenme bildirimini sunması beklenmemekle birlikte isteğe bağlı sunulabilir. Dökme ve ambalajsız gıda satışına özgü etiketleme kuralları için Dökme Gıda Satışında Etiketleme Kuralları rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Yanıltıcı Bilgi ve Yasak İfadeler
Gıdalar, tüketiciyi yanıltmayacak ve bilinçli bir seçim yapabilmesini sağlayacak biçimde etiketlenmeli ve tanıtılmalıdır; gıdanın etiketlenmesi, tanıtımı ve reklamı açık olmalı, gıdanın nitelikleri açısından yanıltıcı olmamalıdır.
Üretiminde gıda bileşeni yerine tamamen aroma verici kullanılan bir gıdanın etiketinde aroma ile ilgili gerçek gıda görseli kullanılamaz; temsili bir görsel kullanılması durumunda gıdanın “aromalı” olduğu temsili görselin bulunduğu her yerde vurgulanmalı veya belirtilmelidir. Birbiriyle karıştırılabilecek bir gıdanın adında ve etiketinde, özelliklerini taşımadığı başka bir gıdanın adıyla birlikte “…tadında”, “…lezzeti”, “…keyfi” ve benzeri ifadeler kullanılamaz.
Gıdanın etiketlenmesinde, özel beslenme amaçlı gıdalara ilişkin mevzuat hükümleri saklı kalmak kaydıyla, bir gıdanın hastalığı önleme, tedavi etme veya iyileştirme özelliğine sahip olduğunu bildiren ifadeler yer alamaz. Bu tür ihlaller, Türkiye’de Gıda Mevzuatının Genel Çerçevesi kapsamında değerlendirilen denetim süreçlerinde öncelikli inceleme konuları arasındadır.
İlgili rehberler
Sık sorulan sorular
Gıda etiketinde hangi bilgiler mutlaka Türkçe olmalıdır?
Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği’ne göre tüm zorunlu bilgiler Türkçe olarak verilmek zorundadır. Bu bilgiler Türkçe’ye ek olarak başka dillerde de sunulabilir; ancak Türkçe metin her koşulda bulunmalıdır. Güncel mevzuattan teyit edilmesi önerilir.
Beslenme bildirimi hangi gıdalarda zorunludur?
Beslenme bildirimi kural olarak hazır ambalajlı gıdalarda zorunludur. Takviye edici gıdalar bu hükümden muaftır; özel beslenme amaçlı gıdalara ise kendi özel mevzuatı uygulanır. Belirli ürün kategorileri için istisna listesi güncel yönetmelikten takip edilmelidir.
Küçük ambalajlarda (10 cm²’nin altında) hangi bilgiler zorunludur?
En geniş yüzeyi 10 cm²’den küçük ambalajlarda yalnızca gıdanın adı, net miktar, son tüketim/TETT tarihi, üretici bilgisi ve parti numarası gibi sınırlı bilgilerin ambalaj üzerinde yer alması yeterlidir. İçindekiler listesi gibi diğer zorunlu bilgiler başka yöntemlerle veya tüketicinin talebi üzerine sunulabilir.
İthal gıda etiketinde kim sorumludur?
İthal gıdanın etiketlenmesinden ithalatçı firma sorumludur. Etikette ithalatçı firmanın ticari unvanı ve adresi yer alması yeterli kabul edilmekte olup ayrıca bir üretici kayıt/onay numarası zorunlu tutulmamaktadır. Bununla birlikte Türkçe etiket yükümlülüğü ithal ürünler için de geçerlidir.
Etikette “hastalığı iyileştirir” veya “tedavi eder” ifadesi kullanılabilir mi?
Hayır. Özel beslenme amaçlı gıdalara ilişkin istisnalar dışında, hiçbir gıdanın etiketinde hastalığı önleme, tedavi etme veya iyileştirme özelliğine atıfta bulunan ifadelere yer verilemez. Bu tür ifadeler mevzuata aykırıdır ve denetim süreçlerinde öncelikli inceleme konusu olmaktadır.